Batı mı Doğu mu? KIZILELMA’nın Küresel Rakiplerle Mücadelesi – 2

Times of Defence Konuk Yazar Öğrencileri: Bergüzar Mina MAKİNECİ, Belinay AKKÖYLÜ, Sude BİLSEL, İrem GÜLTEKİN, Tuğçe Ezgi YILMAZ- İstinye Üniversitesi Uçak Teknolojisi Önlisans Programı

KIZILELMA VE RAKİP PLATFORMALARLA KARŞILAŞTIRMA

Rusya’nın Avcı İnsansız Savaş Uçağı: S-70:

Sukhoi S-70 Okhotnik-B, Sukhoi ve Russian Aircraft Corporation tarafından geliştirilen gizli (stealth) insansız hava muharebe aracıdır. İlk uçuşunu 3 Ağustos 2019 tarihinde yaklaşık 20 dakika boyunca ve 600 metre irtifada gerçekleştirmiştir. Platform, radar izini azaltmaya yönelik uçan kanat (flying wing) konfigürasyonuna sahiptir; bu tasarım yüksek manevradan ziyade düşük radar görünürlüğünü öncelemektedir.

Okhotnik-B’nin boş ağırlığı yaklaşık 6,5 ton, maksimum kalkış ağırlığı ise 20 ton seviyesindedir. 13.000 metre azami irtifaya çıkabildiği ve yaklaşık 6.000 km menzil sunduğu belirtilmektedir. Radar görünürlüğünü korumak amacıyla mühimmatlarını gövde içinde yer alan iki dahili silah bölmesinde taşır. Envanterinde; hassas güdümlü bombalar, hava-yer füzeleri ve güdümsüz mühimmatlar yer almaktadır.

2021 yılında serbest düşümlü bombalarla, 2022 yılında ise hassas güdümlü mühimmatlarla testler gerçekleştirilmiştir.

Yapay zekâ destekli otonom görev icrası kabiliyeti nedeniyle Rusya tarafından “6. nesil” konseptiyle anılmaktadır. S-70’in, olası bir çatışmada düşman hava sahasına ilk giren platformlardan biri olması; radar görünmezliği sayesinde kritik tesisler ve hava savunma unsurlarını önleyici taarruzlarla etkisiz hâle getirmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede Sukhoi Su-57 ile müşterek görev (MUM-T) konsepti kapsamında birlikte çalışması planlanmıştır.

Ağır Taarruz mu Çevik Savaş Uçağı mı? OKHOTNİK ve KIZILELMA Karşılaştırması:

S-70 Okhotnik-B ile Kızılelma arasındaki temel fark, tasarım felsefesi ve görev önceliklerinde ortaya çıkar.

Kızılelma, agresif manevra kabiliyeti, ani yön ve hız değişimleri ile hava-hava muharebelerine (it dalaşı) girebilecek şekilde geliştirilmiştir. Buna karşılık Okhotnik-B, uçan kanat tasarımı gereği yüksek çeviklikten ziyade radarda düşük görünürlük ve yüksek faydalı yük avantajına odaklanır.

Okhotnik-B’nin ana rolü; stratejik bombardıman, derin taarruz ve keşif görevleridir ve bu görevlerde çoğunlukla Su-57’nin destekleyici/çarpan unsuru olarak konumlanır.

Kızılelma ise hem tamamen bağımsız görev icrası yapabilen hem de insanlı veya insansız platformlarla koordineli şekilde çalışabilen bir yapıya sahiptir. Ayrıca Kızılelma; tam otonom iniş-kalkış, otonom seyir ve filo/kol uçuşu kabiliyetleriyle operasyonel esnekliği daha ileri bir noktaya taşır.

Kütle ve görev tipi açısından değerlendirildiğinde;

S-70 Okhotnik-B, daha ağır, daha fazla mühimmat taşıyabilen ve stratejik derinlikte etki yaratmayı hedefleyen bir gizli bombardıman ve keşif
Kızılelma ise uçak gemisi benzeri platformlardan kalkış-iniş yapabilen, hava-hava muharebesine girebilen, yüksek çevikliğe sahip bir “insansız savaş jeti” olarak öne çıkar.

Özetle; Okhotnik-B gizlilik ve stratejik taarruz ekseninde konumlanmış ağır bir UCAV iken, Kızılelma çok rollü, çevik ve muharebe özerkliği yüksek yapısıyla modern hava savaşının dinamik gereksinimlerine daha geniş bir yelpazede cevap verebilen bir platformdur.

Şekil 1. S-70 Okhotnik

Dikey Kalkış Yapabilen İnsansız Savaş Uçağı: XBAT

XBAT, ABD merkezli Shield AI tarafından geliştirilen, dikey iniş–kalkış (VTOL) kabiliyetine sahip yeni nesil bir insansız savaş uçağı konseptidir. İlk aşamada insanlı savaş uçaklarına sadık kanatçı (wingman) olarak destek vermesi hedeflenen XBAT için uzun vadeli vizyon, görevlerin tamamen insansız icra edilmesidir. Bu yaklaşım, konsept olarak Bayraktar Kızılelma ile örtüşmektedir.

XBAT’ı rakiplerinden ayıran en temel özellik, piste ihtiyaç duymadan dikey kalkış ve iniş yapabilmesidir. Tüm operasyonel döngü; kamyonla çekilebilen bir römork üzerinden başlatılıp sonlandırılabilir. Bu sayede kara, deniz, şehir içi, ormanlık alanlar ya da pisti olan/olmayan askeri ve sivil platformlardan konuşlandırılabilir. Kızılelma ise kısa pistli gemilerden kalkış–iniş yapabilecek şekilde tasarlanmıştır. Bu bağlamda iniş–kalkış esnekliği açısından XBAT’ın belirgin bir avantaj sunduğu söylenebilir.

XBAT’ın kalbinde yer alan “Hivemind” (High Mind olarak da anılır) adlı özgün yapay zekâ yazılımı, platformun bağımsız görev icrası, pilot komutlarını eksiksiz yerine getirme, sürü (swarm) uçuşu ve ağ-merkezli harekât kabiliyetlerini mümkün kılar. Kızılelma’nın da sürü/kol uçuşu yeteneklerine sahip olduğu bilindiğinden, her iki platform da yapay zekâ destekli çoklu görev mimarisine uygundur. XBAT’ın ilk uçuşunun 2026, kabul edilmesi hâlinde 2028’de kabul testlerinin başlaması planlanmaktadır.

XBAT – Kızılelma teknik ve operasyonel karşılaştırması

Boyutlar:

XBAT yaklaşık 8 m uzunluk ve 12 m kanat açıklığına sahiptir. Kızılelma ise 14,5 m uzunluk ve 10 m kanat açıklığı ile daha büyük bir gövde sunar.

XBAT’ın daha kısa gövdesi daha düşük radar izi avantajı sağlayabilir; buna karşılık daha sınırlı yakıt hacmi anlamına gelir. Bu noktada havada kalış süresi açısından Kızılelma’nın avantajlı olması beklenir.

İrtifa ve menzil:

XBAT’ın 50.000 ft (≈15 km) üzeri irtifalara çıkabildiği ve ~2.000 deniz mili (≈3700 km) menzil sunduğu ifade edilmektedir. Bu, Kızılelma’nın servis tavanının yaklaşık 5.000 ft (≈1,5 km) üzerinde bir değerdir. Her iki platform da yüksek irtifa gerektiren keşif ve taarruz görevlerine uygundur.

Hız:

XBAT için azami hız henüz net olarak açıklanmamış olup, şirket açıklamalarında ses üstü rejime tırmanma potansiyeli vurgulanmaktadır. Kızılelma’nın B/C konfigürasyonlarında AI-322F motor ile Mach 1+ hızlara ulaşması hedeflenmektedir. Bu başlıkta Kızılelma daha net ve ileri bir tablo sunmaktadır.

Faydalı yük ve sensörler:

XBAT’ın taşıyabileceği mühimmat ve faydalı yük değerleri henüz kamuoyuna ayrıntılı biçimde açıklanmadığından doğrudan sayısal bir karşılaştırma yapmak güçtür. Kızılelma ise ~1,5 ton faydalı yük, Elektro-Optik Hedefleme, IR Arama ve Takip, çok amaçlı AESA radar, lazer güdümlü mühimmatlar, hava-hava ve hava-yer füzeleri ile uzun menzilli seyir füzeleri dahil geniş bir silah/sensör yelpazesine sahiptir.

XBAT; pistsiz konuşlanma, yüksek otonomi ve lojistik esneklik ile öne çıkan, ileri düzey bir VTOL insansız savaş uçağı konseptidir. Kızılelma ise daha ağır faydalı yük, netleşmiş süpersonik hedefler, deniz konuşlu operasyon uyumu ve çok rollü muharebe kabiliyeti ile kapsamlı bir insansız savaş jeti profili çizer.
Özetle, XBAT taktik esneklik ve konuşlanma özgürlüğünde, Kızılelma ise muharebe derinliği ve silah-sensör bütünlüğünde öne çıkan iki farklı ama tamamlayıcı yaklaşımı temsil etmektedir.

Şekil 2. Xbat

Fransa’nın Gizli İnsansız Savaş Uçağı: Dassault nEUROn

Dassault nEUROn, Fransa Savunma Tedarik Kurumu DGA yetkisi altında, ana yüklenici olarak Dassault Aviation tarafından yürütülen Avrupa merkezli bir insansız savaş hava aracı (UCAV) teknoloji gösterim programıdır. Proje; temel araştırmadan sistem entegrasyonuna, üretim altyapısından uçuş testlerine kadar karmaşık havacılık sistemlerinin geliştirilmesini hedeflemiştir.

Fransa’nın öncülüğünde 2003 yılında başlatılan programa Yunanistan, İtalya, İspanya, İsveç ve İsviçre de dâhil olmuştur. nEUROn, 2012 yılından itibaren Avrupa iş birliğiyle geliştirilen ilk gizli (stealth) UCAV olma özelliğini taşımaktadır. Programın temel amacı; düşük radar görünürlüğü, silah entegrasyonu, otonomi ve ağ-merkezli görev icrası gibi kritik teknolojilerin denenmesi ve olgunlaştırılmasıdır.

Teknik özellikler (nEUROn)

Uzunluk: 9,5 m
Kanat açıklığı: 12,5 m
Boş ağırlık: ~4.900 kg
Azami (brüt) ağırlık: ~7.000 kg

Teknoloji Göstericisi mi Operasyonel Güç mü? nEUROn ve Kızılelma Karşılaştırması:

nEUROn, seri üretim veya operasyonel konuşlandırma hedefi olmayan; esasen teknoloji demonstratörü olarak tasarlanmış bir UCAV projesidir. Program; stealth mimarisi, otonom görev kabiliyetleri ve silah sistemleri entegrasyonu gibi alanlarda Avrupa savunma sanayii için bir test yatağı işlevi görmüştür.

Kızılelma ise doğrudan operasyonel kullanım hedefiyle geliştirilen, jet motorlu bir insansız savaş uçağıdır. 2025 itibarıyla canlı BVR (görüş ötesi) hava-hava füze angajmanları gibi ileri seviye muharebe kabiliyetlerini testlerde sergilemiş; seri üretim ve sahada aktif kullanım perspektifiyle tasarlanmıştır.

Tasarım felsefesi açısından;

nEUROn, saf uçan kanat (flying wing) konfigürasyonu ile maksimum gizlilik önceliğine
Kızılelma ise kanatlı, jet-güçlü bir yapı üzerinden düşük iz (stealth) + yüksek muharebe kapasitesi dengesini

Performans tarafında nEUROn’un deneysel hızlarının yaklaşık Mach 0,7–0,8 seviyesinde olduğu ifade edilirken; Kızılelma Mach 0,9’a kadar operasyonel hızlara ulaşabilmektedir. Ayrıca Kızılelma’nın kısa pistli gemilerden kalkış ve iniş kabiliyeti, onu deniz konuşlu harekâtlar için önemli ölçüde daha esnek ve stratejik kılmaktadır.

Özetle; Dassault nEUROn, Avrupa savunma sanayii için kritik teknolojileri doğrulayan bir teknoloji göstericisi (demonstratör) niteliği taşırken; Kızılelma, radar görünmezliği, hava- hava füze kullanımı ve çok rollü muharebe yeteneği ile gerçek operasyonel ihtiyaçlara cevap veren tam teşekküllü bir insansız savaş uçağıdır. Bu yönüyle nEUROn, geleceğin platformlarına giden yolu açan bir laboratuvar; Kızılelma ise bu geleceği sahaya taşıyan aktif bir muharebe platformu olarak konumlanmaktadır.

Şekil 3. Dassault nEUROn

Sonuç ve Genel Değerlendirme

Bayraktar Kızılelma, insanlı savaş uçaklarıyla eşdeğer muharip görevler icra edebilecek şekilde tasarlanmış gerçek bir muharip UCAV olarak öne çıkmaktadır. Görüş ötesi (BVR) hava-hava angajmanlarını başarıyla gerçekleştirmesi, onu sınıfında öncü ve dönüştürücü bir platform konumuna taşımıştır.
Kratos XQ-58A Valkyrie, düşük maliyetli ve uzun menzilli “sadık kanatçı” rolünde yüksek değer sunar. Büyük silah yüklerinden ziyade görev çeşitliliği, ağ-merkezli harekât ve insanlı platformları destekleme kabiliyetleriyle anlam kazanır.
Boeing MQ-28 Ghost Bat, ekip çalışması (MUM-T) ve silah entegrasyonu yönünde istikrarlı biçimde olgunlaşmaktadır. Yakın vadede, sensör taşıyıcı ve görev çarpanı olarak önemli bir rol üstlenmesi beklenmektedir.
Sukhoi S-70 Okhotnik-B, daha büyük ve ağır bir platform olup stratejik derin taarruz, gizlilik ve yüksek faydalı yük öncelikleriyle farklı bir doktrinel amaca hizmet etmektedir.
Dassault nEUROn, seri üretim ve operasyonel konuşlandırmadan ziyade, stealth, otonomi ve silah entegrasyonu gibi kritik alanlarda gelecek nesil tasarımlar için bir teknoloji göstericisi/araştırma platformu niteliği taşımaktadır.

Özetle: Bu platformlar aynı başlık altında anılsa da, farklı görev felsefeleri ve operasyonel önceliklere sahiptir. Kızılelma bağımsız muharip güç olarak ayrışırken; XQ-58A ve MQ-28 ekip çalışmasını güçlendiren çözümler sunar, S- 70 stratejik gizli taarruz ekseninde konumlanır, nEUROn ise teknoloji olgunlaştırma misyonuyla geleceğin yolunu açar.