NATO’nun Baltık Hava Polisliğine Katkı Tercihleri Ve “Coğrafi Asimetri”nin Türkiye Açısından Sonuçları: Göreve Yaklaşımda Yunanistan’ın Yakın Çevre Odaklılığı

Times of Defence Konuk Yazarı Serdar Arslan – Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi (Özel Öğrenci)

Öz

NATO Baltık Hava Polisliği (Baltic Air Policing-BAP), Estonya, Letonya ve Litvanya’nın 2004’te NATO’ya katılımını takiben, bu ülkelerin savaş uçağı kapasitesinin bulunmaması nedeniyle müttefiklerin gönüllü katkı ve rotasyon esasına göre yürüttüğü 7/24 hava polisliği (QRA) görevidir (NATO, 2025). 2014 sonrası güvenlik ortamındaki değişim, BAP’in Šiauliai (Litvanya) merkezli yapısını Ämari (Estonya) gibi ilave konuşlanmalarla güçlendirmiştir (NATO, 2025; Allied Air Command, 2024). NATO Türkiye’yi daha uzak görevlere yönlendirirken Yunanistan’ı yakın çevrede tutuyor” algısının Türkiye açısından fırsat maliyeti, kuvvet idamesi ve stratejik iletişim boyutlarında doğurabileceği dezavantajlar ile bu asimetrinin aynı zamanda ittifak içi siyasi sermaye ve operasyonel kazanım üretme kapasitesini okumaya çalışalım.

Giriş

NATO’nun hava polisliği misyonları, ittifakın barış zamanında hava sahası bütünlüğünü koruma ve kolektif iradeyi görünür kılma araçlarıdır. Bu misyonlar içinde Baltık Hava Polisliği (BAP), Baltık devletlerinin savaş uçağı envanterinin bulunmaması nedeniyle, müttefik katkısına en fazla bağımlı örneklerden biri olarak öne çıkar (NATO, 2025). BAP’in niteliği, “hava savunması”ndan  farklı olarak barış dönemi tanıma–önleme–eşlik gibi görevleri kapsayan “air policing” mantığıdır (NATO, 2025; Allied Air Command, n.d.-a).

Bununla birlikte BAP, yalnız teknik bir görev değil; özellikle 2014 sonrası ve 2025’te Baltık bölgesindeki ihlal/insident tartışmalarıyla birlikte, müttefik dayanışması ve caydırıcılık mesajı üreten bir güvence (assurance) aracıdır (Reuters, 2025a). Bu bağlamda müttefiklerin göreve katılım/katılmama kararları, salt kapasite değil; ulusal öncelikler, mevcut taahhütler ve ittifak içi yük paylaşımı gibi değişkenlerin birleşimiyle şekillenir.

1. Baltık Hava Polisliği’nin Kurumsal Çerçevesi: Gönüllü Katkı ve Rotasyon

NATO’ya göre BAP, gerekli kabiliyete sahip müttefiklerin gönüllü olarak katkı sunduğu ve sorumluluğun dört aylık rotasyonlarla devredildiği bir görev oluşumudur (NATO, 2025). Görev 2004’te Šiauliai’de başlamış; 2014’ten itibaren Ämari’nin de kullanılmaya başlanmasıyla konuşlanma esnekliği artmıştır (NATO, 2025). Ayrıca NATO’nun Müttefik Hava Komutanlığı (AIRCOM), BAP’in 2004’ten itibaren ittifak dayanışmasının güçlü bir sembolü hâline geldiğini vurgulamaktadır (Allied Air Command, 2024).

Bu kurumsal yapı, “NATO’nun bir ülkeyi zorunlu atama ile göndermesi”nden ziyade, NATO’nun ihtiyacı tanımlaması ve ülkelerin kendi planlamalarıyla katkı sağlaması mantığını öne çıkarır (NATO, 2025). Dolayısıyla “kim nerede görev alıyor?” sorusu, çoğu durumda ulusal tercihlerin ittifak planlamasıyla kesiştiği bir alanda yanıt bulmaktadır.

2. Yunanistan’ın BAP’e Katılmama Kararı: Yakın Çevre Taahhütleri ve Sürdürülebilirlik

Yunanistan’ın 2024’te Baltık ülkelerinin BAP’e katılım talebini reddettiği ve gerekçe olarak  Balkanlar’daki mevcut yükümlülüklerini gösterdiği rapor edilmiştir (Ekathimerini, 2024). Bu gerekçenin kurumsal karşılığı, NATO Müttefik Hava Komutanlığının Western Balkans Air Policing sayfasında açıkça görülür: Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Karadağ için hava polisliği görevi İtalya ve Yunanistan tarafından ortak icra edilmektedir (Allied Air Command, n.d.-b). Bu durum, Atina’nın “yakın çevre ve süreklilik arz eden” bir hava polisliği görevine zaten katkı verdiğine işaret eder.

3. Türkiye’nin BAP’e Katılımı: Dayanışma Sinyali, Operasyonel Kazanım ve İttifak İçinde Görünürlük

Türkiye’nin BAP’e katkısı, alışkanlık haline gelmiş görevlendirmeye işaret eder. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Türkiye’nin 9. rotasyonda 1 Nisan–31 Temmuz 2006 döneminde Litvanya/Šiauliai konuşlanmasıyla 4 adet QRA F-16 ve destek personeli görevlendirdiğini belirtmektedir (Republic of Türkiye MFA, n.d.). Ayrıca NATO/SHAPE, 2021’de Baltık bölgesinde hava polisliğinin sürdürüleceğini ve müttefik katkılarının planlandığını duyurmuştur (SHAPE, 2021). Türkiye’nin daha geniş “doğu kanadı hava polisliği” portföyüne işaret eden bir diğer örnek, Türk Hava Kuvvetlerinin NATO’nun enhanced Air Policing misyonlarına katılımına dair kurumsal duyurulardır (SHAPE, 2021; Milli Savunma Bakanlığı, n.d.).

4. Bu katkı, üç düzeyde değerlendirilebilir:

İttifak siyaseti ve görev paylaşımı: BAP gibi görevler, dayanışmanın en görünür ölçüldüğü alanlardır. Gönüllü katkı, Türkiye’nin “güven veren müttefik” profilini güçlendirir (NATO, 2025).

Operasyonel/kurumsal kazanım: QRA düzeni, ileri üslenme, NATO prosedürleri ve çok uluslu komuta-kontrol pratiği, hava kuvvetleri için yüksek eğitim değerine sahiptir (SHAPE, 2021; NATO, 2025).

Stratejik iletişim: Türkiye’nin NATO doğu kanadı tedbirleri kapsamındaki katkıları, yalnız savaş uçağı konuşlanmasıyla sınırlı değildir; örneğin Reuters, 2025’te Türkiye’nin Litvanya’ya geçici bir hava uyarı ve kontrol platformu konuşlandırdığını aktarmıştır (Reuters, 2025b). Bu tür katkılar, ittifak dayanışması ve bölgesel güvence bağlamında önemli bir mesaj değeri taşır.

5. “Coğrafi Asimetri” Türkiye İçin Dezavantaj mı? Fırsat Maliyeti ile Stratejik Getiri Arasındaki Denge

Kamuoyu ve stratejik tartışmalarda zaman zaman şu algı oluşabilir: “Türkiye uzak coğrafyalara giderken Yunanistan yakın çevrede kalıyor.” Bu algının Türkiye için dezavantaja dönüşme ihtimali vardır; ancak otomatik bir sonuç değildir. Mesele, uzak görev katkısının Türkiye’nin yakın çevre öncelikleri ile nasıl dengelendiğiyle ilgilidir. Uzak bölge görevleri, ileri lojistik ve bakım süreleri nedeniyle aynı dönemde yurt içi ve yakın çevre görevlerine ayrılabilecek esnekliği daraltabilir. Bu, özellikle yoğun dönemlerde kaynak tahsis gerilimi oluşturur (NATO, 2025).Uzak konuşlanmanın geri çağırma/yeniden konuşlandırma maliyeti daha yüksektir; ani krizlerde kuvvet yönetimi zorlaşabilir.

BAP’in gönüllü katkı ve rotasyon mimarisi, katkı veren ülkelerin dayanışma görünürlüğünü artırır; bu durum, Türkiye’nin ittifak içi etki kapasitesine dolaylı katkı sunabilir (NATO, 2025; Allied Air Command, 2024).SHAPE’in vurguladığı gibi hava polisliği görevleri, ittifak prosedürleriyle müşterek çalışabilirliği güçlendirir (SHAPE, 2021).Baltık bölgesinde ihlaller ve “air policing’den air defence’e geçiş” tartışmaları, katkının politik ağırlığını artırmaktadır (Reuters, 2025a). Bu tabloda Türkiye’nin görünür katkısı, sadece askeri değil stratejik mesaj boyutu da taşır.

6. 2025 Sonrası Güvenlik Ortamı: BAP’in “Daha Sağlam” Bir Çerçeve Oluşturulması

Reuters’in aktardığı üzere, 2025’te Baltık bölgesinde tekrarlayan ihlaller sonrasında Letonya liderliği BAP’in daha “robust” hava savunması yaklaşımına evrilmesi çağrısını dile getirmiştir (Reuters, 2025a). Bu tür çağrılar, BAP’in gelecekte “rutin QRA” çerçevesini aşan taleplerle karşılaşabileceğini ve katkı maliyetlerinin artabileceğini göstermektedir. Böyle bir evrim, “coğrafi asimetri” tartışmasını da büyütebilir; zira görev niteliği ağırlaştıkça, ülkelerin katkı kararları daha fazla iç politika, bütçe ve kuvvet planlama baskısına maruz kalır (NATO, 2025; Reuters, 2025a).

7. Sonuç

BAP, NATO’nun barış dönemi hava sahası bütünlüğünü korumaya dönük, gönüllü katkı ve rotasyon esaslı bir görevdir (NATO, 2025). Yunanistan’ın 2024’te BAP’e katkı talebini reddetmesi, NATO’nun Western Balkans hava polisliğinde Yunanistan’a atfettiği sürekli taahhütlerle tutarlı bir “yakın çevre önceliği ve sürdürülebilirlik” davranışı olarak değerlendirilebilir (Ekathimerini, 2024; Allied Air Command, n.d.-b). Türkiye’nin BAP’e 2006’da somut katkısı ve sonraki dönemlerde NATO hava polisliği faaliyetleri içindeki görünürlüğü ise, ittifak dayanışması, operasyonel kazanım ve stratejik iletişimin birleştiği bir gerçekliğe işaret etmektedir (Republic of Türkiye MFA, n.d.; SHAPE, 2021; Reuters, 2025b).

“NATO Türkiye’yi uzak görevlere yönlendirirken Yunanistanı yakın çevrede tutuyor” algısı, fırsat maliyeti ve esneklik bakımından riskler taşısa da; BAP’in kurumsal olarak gönüllülük/rotasyon mantığıyla işlemesi ve katkıların Türkiye’ye siyasi sermaye + operasyonel olgunluk kazandırma potansiyeli nedeniyle, bu asimetri otomatik bir dezavantaj üretmez (NATO, 2025; SHAPE, 2021). Dezavantaja dönüşme ihtimali, Türkiye’nin uzak bölgelere görevlendirilmesi  yakın bölgede görev temposu ile dengeli planlamasına ve stratejik iletişimi etkin yürütmesine bağlıdır. 

Kaynakça

Allied Air Command. (2024, April 18). 20 years of Baltic Air Policing – Strong symbol of NATO cohesion,solidarity and collective defence. NATO Allied Air Command. https://ac.nato.int/archive/2024/20_years_BAP_COMAIRCOM

Allied Air Command. (n.d.-a). We secure the skies: Air policing. NATO Allied Air Command. Retrieved January 15, 2026.  https://ac.nato.int/missions/air-policing

Allied Air Command. (n.d.-b). Air policing over the western Balkans. NATO Allied Air Command.Retrieved January 15, 2026, from  https://ac.nato.int/missions/air-policing/western-balkans

Ekathimerini. (2024, October 19). Athens declines NATO Baltic mission.     https://www.ekathimerini.com/politics/foreign-policy/1251341/athens-declines-nato-baltic-mission/

Milli Savunma Bakanlığı. (n.d.). Hava Kuvvetlerimiz, Romanya’da NATO Geliştirilmiş Hava Polisliği görevine katıldı. Retrieved January 15, 2026, from      https://www.msb.gov.tr/SlaytHaber/f0978757fe0a4fb69b5b40396d7bf08b

NATO. (2025, October 24). NATO Air Policing.https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/nato-air-policing

Republic of Türkiye Ministry of Foreign Affairs. (n.d.). IV. Türkiye’s international security initiatives and contributions to NATO and EU operations (ESDI/ESDP): NATO Baltic Air Policing. Retrieved January 15, 2026, from https://www.mfa.gov.tr/iv_-european-security-and-defence-identity_policy-_esdi_p_.en.mfa

Reuters. (2025, September 25). Turkey deploys warning plane to Lithuania under NATO measures after Russian airspace violations. https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-deploys-warning-plane-lithuania-under-nato-measures-after-russian-2025-09-25/

Reuters. (2025, September 27). Latvia urges NATO to bolster Baltic air defence after Russian incursions. https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/latvia-urges-nato-bolster-baltic-air-defence-after-russian-incursions-2025-09-27/

Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE). (2021, April 26). NATO Allies continue enduring Air Policing mission in Baltic region. https://shape.nato.int/news-archive/2021/nato-allies-continue-enduring-air-policing-mission-in-baltic-region