Kanatlanan Gelecek: Hürkuş ile Eğitimde Yeni Ufuklar ve Küresel Rakipleri

Times of Defence Konuk Yazar Öğrencileri: Işıl GÜL, Emine Ece AKYÜZ, Elif Nas ARAS, Zeynep Beyza ATAK, Aleyna DÜZGÜN- İstinye Üniversitesi Uçak Teknolojisi Önlisans Programı

HÜRKUŞ: TÜRKİYE’NİN MİLLİ EĞİTİM VE TAARUZ UÇAĞI

Türk havacılığının öncüsü Vecihi Hürkuş’un adını taşıyan Hürkuş, TUSAŞ tarafından tasarlanan ve geliştirilen iki kişilik, alçak kanatlı, tek motorlu turboprop bir uçaktır.

Pilot yetiştirmenin bel kemiği milli eğitim uçağımız Hürkuş, temel eğitimden ileri seviyeye kadar tüm kademeleri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Sadece eğitim değil hafif taaruz görevleri için de üretilen bu uçak çok rollü olmasıyla küresel rakiplerinin önüne geçer.

Farklı görev ihtiyaçlarına bağlı olarak Hürkuş-A, Hürkuş-B ve Hürkuş-C geliştirilmiştir. Hürkuş-A temel prototip, Hürkuş-B ise gelişmiş eğitim görevleri için modern sistemlerle donatılmıştır. Hürkuş-C ise hafif taaruz ve yakın hava desteği görevleri için tasarlanmıştır.

Teknik Özellikleri:

Uzunluk: 11,35 m

Kanat Açıklığı: 10,86 m

Azami Kalkış Ağırlığı: 3.300 kg

Motor: 1 x 1600 shp PT6A-68T Pratt & Whitnev Canada Turboprop Motor

Tavan İrtifa: 11.970 m/39.270 ft

Azami menzil: 589 nm / 1.190 km

Pozitif/Negatif G Limiti: +7/-3G

Azami Seyir Hızı: 533 km/h / 288 kts

Şekil 1: HÜRKUŞ

HÜRKUŞ’UN YURTDIŞI MUADİLLERİ VE KARŞILAŞTIRILMASI:

Eski Ama Güçlü Rakipler: PC-7 ve PC-9

Pilatus PC-7, PC-9 ve TUSAŞ Hürkuş, askerî pilot eğitiminde kullanılan turboprop eğitim uçaklarıdır. Benzer görevleri üstlenseler de operasyonel kabiliyetleri ve teknik yaklaşımları birbirinden farklıdır.

İsviçre merkezli Pilatus Aircraft tarafından geliştirilen PC-7, temel uçuş eğitimine odaklanan sade ve güvenilir bir uçaktır. İlk uçuşunu 12 Nisan 1966’da yapmıştır. Yaklaşık 550 shp gücündeki PT6A-25A motoru, kontrollü ve yumuşak bir uçuş karakteri sunar. Maksimum hızı yaklaşık 412 km/s civarında, servis tavanı 10.060 m ve menzili yaklaşık 2630 km’dir. Bu özellikleriyle PC-7, pilot adaylarının uçuşun temel prensiplerini öğrenmesi için uygun bir ortam sağlar. Uzun yıllardır birçok ülkede hizmette olması, bakım ve yedek parça açısından önemli bir avantajdır.

Şekil 2: Pilatus PC-7

PC-9, PC-7’nin daha güçlü bir devam modeli olarak geliştirilmiştir. İlk uçuşunu Mayıs 1984’te yapmıştır. Yaklaşık 950 shp gücündeki PT6A-62 motoru sayesinde performansı belirgin şekilde artmıştır. Daha sade analog ya da yarı cam kokpit yapısıyla uçuş stabilitesi ve kontrol kolaylığı ön planda tutulmuş, ileri seviye eğitim görevlerine odaklanılmıştır. Maksimum hızı 590 km/s civarındadır. Yük ve silah taşıma kabiliyeti oldukça sınırlı olup esasen eğitim mühimmatıyla kısıtlıdır.

Şekil 3: Pilatus PC-9

Hürkuş ise daha yüksek performans hedefiyle tasarlanmıştır. 1.600 shp gücündeki PT6A-68T motoru sayesinde yaklaşık 570 km/s maksimum hıza ulaşabilmektedir. Servis tavanı 11.970 ve menzili 1190 km’dir. +7 / −3 g limitleri, ileri manevra ve akrobasi eğitimlerine imkân tanır. Bu yönüyle Hürkuş, temel eğitimden ileri eğitime geçişte pilotu hazırlayan bir ara platform olarak öne çıkar.

Diğer iki uçaktan farklı olarak Hürkuş; tam cam kokpit, HUD ve görev bilgisayarı gibi gelişmiş aviyonik sistemlere sahiptir. Bu donanım, uçağın yalnızca eğitimle sınırlı kalmayıp hafif taarruz ve operasyonel görevlerde de kullanılabilmesini mümkün kılar. Teknik açıdan PC-7, sade sistem mimarisi sayesinde bakım ve arıza tespitinde kolaylık sunar. Hürkuş ise yerli üretim olmasının sağladığı lojistik bağımsızlık, yerli bakım altyapısı ve modern aviyonik avantajlarıyla dikkat çeker. Operasyonel esneklik ve görev çeşitliliği açısından Hürkuş öne çıkarken; PC-9, daha düşük işletme maliyeti, yalın sistem yapısı ve eğitim verimliliğiyle kendini kanıtlamış bir eğitim uçağı olarak değerlendirilmektedir.

Jet Öncesi Son Durak: PC-21

Pilatus PC-21 ve TUSAŞ Hürkuş, temel eğitimin ötesine geçerek pilotu jet uçaklarına hazırlamayı hedefleyen eğitim uçaklarıdır.

PC-21, ileri seviye pilot eğitimine odaklanmış yüksek performanslı bir uçaktır. 1.600 shp gücündeki PT6A-68B motoru, uçağa yaklaşık 685 km/s maksimum hız kazandırır. Bu hız, PC-21’i turboprop eğitim uçakları arasında jet uçaklarına en yakın performansa sahip platformlardan biri yapar. Geniş uçuş zarfı ve gelişmiş simülasyon destekli aviyonik yapısı sayesinde, birçok ülkede jet öncesi eğitim safhasında aktif olarak kullanılmaktadır.

Şekil 4: Pilatus PC-21

Hürkuş ise PT6A-68T motoru (1.600 shp) ile yaklaşık 570 km/s maksimum hıza ulaşabilir. Sevis tavanı 11.580 m, menzili ise 1537 km’dir. +7/ −3 g limitleri sayesinde ileri manevra ve akrobasi eğitimlerine imkân tanır. Hürkuş’un en önemli farkı, sadece performansa değil aynı zamanda eğitim esnekliğine odaklanmasıdır.

Aviyonik açıdan PC-21, gelişmiş görev bilgisayarları, dijital eğitim senaryoları ve jet benzeri kokpit yerleşimiyle öne çıkar. Bu yapı, pilotun jet uçaklarına geçiş süresini kısaltmayı hedefler. Hürkuş ise modern cam kokpit yapısıyla çağdaş bir eğitim ortamı sunarken, aynı zamanda yerli sistem entegrasyonu sayesinde kullanıcıya bağımsızlık sağlar.

Tekniker perspektifinden bakıldığında PC-21, yüksek teknolojili sistemleri nedeniyle daha karmaşık bir bakım yapısına sahiptir. Buna karşılık Hürkuş, yerli üretim olması sayesinde bakım, yedek parça ve teknik destek süreçlerinde önemli lojistik avantajlar sunar.

Genel olarak değerlendirmek gerekirse PC-21, doğrudan jet eğitimine geçişi hedefleyen yüksek performanslı bir ileri eğitim uçağıdır. Hürkuş ise daha geniş görev yelpazesi ve yerli altyapısıyla hem eğitim hem de operasyonel sürdürülebilirliği ön planda tutan bir platform olarak öne çıkar.

Hafif Taaruz Odaklı Turboprop: A-29 Super Tucano

Hafif taarruz ve eğitim uçakları, günümüz hava kuvvetleri için düşük maliyetli ve esnek çözümler sunmaktadır. Bu sınıfta öne çıkan iki uçak, Türkiye tarafından geliştirilen TUSAŞ Hürkuş ile Brezilya menşeili Embraer A-29 Super Tucano’dur.

Embraer A-29 Super Tucano, 1.600 shp gücündeki PT6A-68C motoru sayesinde özellikle sıcak ve yüksek irtifalı bölgelerde yüksek performans sunar. Uçağın azami hızı yaklaşık 590 km/s, servis tavanı 10.600 m ve menzili yaklaşık 1.600 km olup, harici yakıt tanklarıyla bu menzil artırılabilmektedir.

Şekil 5: A-29 Super Tucano

Embraer A-29 Super Tucano, görev tanımı ve silahlı kabiliyetleri açısından Hürkuş’un hafif taarruz varyantı olan Hürkuş-C ile aynı sınıfta değerlendirilmektedir.

A-29’un en ayırt edici özelliği, doğrudan muharebe odaklı tasarımıdır. Gövdeye entegre makineli tüfekleri, harici silah istasyonları ve gelişmiş görev sistemleri sayesinde roket, bomba ve hassas güdümlü mühimmat kullanabilmektedir. Kısa ve hazırlıksız pistlerden operasyon yapabilmesi ve uzun havada kalış süresi, uçağı sınır güvenliği ve gözetleme görevlerinde avantajlı kılmaktadır. Bu nedenle A-29 Super Tucano, Latin Amerika, Afrika ve Orta Doğu’da çok sayıda ülke tarafından aktif olarak kullanılmaktadır.

Sonuç olarak HÜRKUŞ, Türkiye’nin yerli savunma sanayii açısından eğitim ve hafif taarruz alanında önemli bir platformdur. A-29 Super Tucano ise uzun yıllara dayanan operasyonel tecrübesiyle, küresel ölçekte bir hafif taarruz uçağı olarak öne çıkmaktadır.

SONUÇ:

PC-7, 70’lerin teknolojisini temsil eden, analog ağırlıklı ve sadece temel eğitimi hedefleyen bir başlangıç uçağıdır. Hürkuş ise dijital çağın ürünüdür; 5. nesil savaş uçaklarına (KAAN, F-35) pilot hazırlayacak bir teknolojik altyapıya sahiptir. PC-7 bir “ilk adım” uçağıyken; Hürkuş, pilotu başlangıçtan operasyonel safhaya kadar taşıyabilen komple bir çözüm ortağıdır.
PC-9, PC-7’nin güçlendirilmiş bir versiyonu olsa da hala büyük oranda “eğitim uçağı” parantezinde kalmıştır. Hürkuş ise gövde yapısı ve taşıma kapasitesi (faydalı yük) sayesinde eğitim uçağı kimliğini, “yakın hava desteği” verebilen silahlı bir platformla birleştirir.
PC-21, gökyüzündeki en gelişmiş “jet simülatörü”dür; hızı ve sanal aviyonikleriyle saf eğitimde rakipsizdir. Hürkuş ise PC-21 kadar “safkan jet karakteri” sergilemese de, gerçek mühimmat atma ve uzun süre havada kalma kabiliyetiyle sahada doğrudan varlık gösterir. Akademik başarı ve jet geçiş hızı için PC-21; maliyet etkin eğitim ve aktif sınır güvenliği/operasyon gücü için Hürkuş daha avantajlıdır.
A-29 Super Tucano, dünyada kendini savaş meydanlarında kanıtlamış, zırhlı ve tamamen taarruz odaklı bir “COIN” (Terörle Mücadele) uçağıdır. Hürkuş ise çok daha modern bir tasarıma ve daha üstün eğitim kabiliyetine sahip olmasına rağmen, muharebe tecrübesi açısından yolun başındadır ve geliştirilmektedir. A-29 bugünün kendini ispatlamış savaşçısı iken; Hürkuş, modern eğitim altyapısı ve yerli mühimmat entegrasyonuyla geleceğin çok rollü lider adayıdır.